Τι είναι οι φυτοστερόλες;
Οι φυτοστερόλες είναι λιποδιαλυτές ενώσεις φυτικής προέλευσης με αποδεδειγμένη υποχοληστερολαιμική δράση καθώς, έχουν δομή πολύ παρόμοια με αυτή της χοληστερόλης του αίματος. Βρίσκονται σε φυτικά τρόφιμα, όπως στα φυτικά έλαια, στα λαχανικά, στα όσπρια και στους ξηρούς καρπούς/σπόρους και οι πιο συχνές που συναντάμε είναι: η β-σιτοστερόλη, η καμπεστερόλη και η στιγμαστερόλη.
Πως βοηθάνε οι φυτοστερόλες στη μείωση της χοληστερίνης;
Η χοληστερόλη που προέρχεται από τις τροφές ή εκκρίνεται μέσω της χολής απορροφάται στο έντερο μέσω μιας συγκεκριμένης οδού. Οι φυτοστερόλες χρησιμοποιούν την ίδια οδό, με αποτέλεσμα να «ανταγωνίζονται» τη χοληστερόλη για απορρόφηση.
Με πιο απλά λόγια, οι φυτοστερόλες καταλαμβάνουν τη θέση της χοληστερόλης στα μικκύλια — τα μικρά «σωματίδια» που βοηθούν στη μεταφορά των λιπών — και έτσι μειώνουν την ποσότητα χοληστερόλης που τελικά περνάει στο αίμα. Όσο περισσότερες φυτοστερόλες υπάρχουν στο έντερο, τόσο μικρότερο ποσοστό χοληστερόλης απορροφάται από τον οργανισμό.
Η ικανότητα των φυτοστερολών να μειώνουν την απορρόφηση της χοληστερόλης εξαρτάται από την ποσότητα που προσλαμβάνεται. Σε μια συνηθισμένη διατροφή, όπου η ημερήσια πρόσληψη φυτοστερολών φτάνει περίπου τα 300–400 mg, η μείωση της απορρόφησης χοληστερόλης είναι σχετικά μικρή — γύρω στο 5%. Όταν όμως η πρόσληψη αυξάνεται στα 1.500–2.000 mg την ημέρα, όπως συμβαίνει με τη χρήση εμπλουτισμένων τροφίμων ή ειδικών συμπληρωμάτων, η αναστολή μπορεί να φτάσει το 35–40%.
Επιπλέον, οι φυτοστερόλες δεν περιορίζουν μόνο την απορρόφηση της χοληστερόλης μέσω ανταγωνισμού, αλλά συμβάλλουν και στη φυσική της αποβολή. Αυτό συμβαίνει επειδή μπορούν να σχηματίσουν μικρούς κρυστάλλους μαζί της μέσα στο έντερο, καθιστώντας τη λιγότερο διαθέσιμη για απορρόφηση και διευκολύνοντας την απομάκρυνσή της μέσω των κοπράνων.
Η σωστή χρήση φυτοστερολών προκαλεί μια μέση μείωση της LDL χοληστερόλης στο πλάσμα κατά 9-10%, η οποία μπορεί να φτάσει έως και 12,5% με υψηλότερες δόσεις.
Η συνιστώμενη δόση φυτοστερολών για τη μείωση των επιπέδων χοληστερόλης στο αίμα είναι 2 g/ημέρα.
Διατροφικές Πηγές
Οι φυτοστερόλες στα τρόφιμα είναι υψηλότερη στα λιπαρά φρούτα (πχ αβοκάντο), τους ελαιούχους σπόρους και στα έλαια που λαμβάνονται από αυτά. Συγκεκριμένα, το κραμβέλαιο, το σογιέλαιο και το καλαμποκέλαιο είναι τα έλαια που είναι πλούσια σε φυτοστερόλες, ενώ υψηλή περιεκτικότητα περιέχουν και τα φιστίκια. Οι φυτοστερόλες υπάρχουν επίσης στα όσπρια και τα δημητριακά, ενώ τα φρούτα και τα λαχανικά περιέχουν πολύ μικρότερες ποσότητες.
Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί περισσότερες από 250 διαφορετικές φυτοστερόλες, οι οποίες διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τη χημική τους δομή, τη βιολογική δράση και τον βαθμό απορρόφησής τους από τον οργανισμό. Οι σημαντικότερες από αυτές είναι η β-σιτοστερόλη, η καμπεστερόλη και η στιγμαστερόλη. Συνολικά, οι τρεις αυτές ενώσεις αντιστοιχούν περίπου στο 65%, 30% και 3% της πρόσληψης φυτικών στερολών μέσω της διατροφής, αντίστοιχα. Οι σπόροι σουσαμιού και το φύτρο σιταριού είναι επίσης πλούσια σε φυτοστερόλες.
Ορισμένα τρόφιμα εμπλουτίζονται με φυτοστερόλες, ιδίως οι μαργαρίνες και γαλακτοκομικά προϊόντα.
Συμπεράσματα
Οι φυτοστερόλες αποτελούν τεκμηριωμένα αποτελεσματικό και ασφαλές διατροφικό μέσο μείωσης της LDL-χοληστερόλης. Ο μηχανισμός δράσης τους βασίζεται στη μείωση της εντερικής απορρόφησης της χοληστερόλης, ενώ τα κλινικά δεδομένα υποστηρίζουν μέση μείωση LDL έως 10% με ημερήσια πρόσληψη 2 g.
Ωστόσο χρειάζεται να επισημανθεί ότι η ποσότητα φυτοστερολών που υπάρχει σε μια κανονική διατροφή θεωρείται μικρή για να επιτευχθεί η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη φυτοστερολών ικανών να παρουσιάσουν θεραπευτικά αποτελέσματα μείωση της LDL-χοληστερόλης (~2 g/ημέρα). Μια τυπική δυτική διατροφή περιέχει περίπου 300 mg στερολών και 30 mg φυτικών στανολών, ενώ οι χορτοφαγικές δίαιτες μπορούν να επιτύχουν υψηλότερη περιεκτικότητα (300 – 500 mg/ημέρα). Για τον λόγο αυτό, προτείνεται συνδυαστικά με μια διατροφή πλούσια σε φυτικής προέλευσης τρόφιμα, η ταυτόχρονη κατανάλωση εμπλουτισμένων τροφίμων (λειτουργικών τροφίμων) ή η πρόσληψη συμπληρωμάτων για την αποκόμιση των ωφελειών (όπου είναι απαραίτητο).
Βιβλιογραφία:
Poli, A., Marangoni, F., Corsini, A., Manzato, E., Marrocco, W., Martini, D., Medea, G. & Visioli, F. (2021). Phytosterols, cholesterol control, and cardiovascular disease. Nutrients, 13(8), 2810. https://doi.org/10.3390/nu13082810
Zio, S., Tarnagda, B., Tapsoba, F., Zongo, C. and Savadogo, A., 2024. Health interest of cholesterol and phytosterols and their contribution to one health approach: Review. Heliyon, 10(21), e40132. Available at: https://www.cell.com/heliyon [Accessed 3 November 2025]
Cabral, C.E. and Klein, M.R.S.T., 2017. Phytosterols in the treatment of hypercholesterolemia and prevention of cardiovascular diseases. Arquivos Brasileiros de Cardiologia (Arq Bras Cardiol), 109(5), pp.475–482. doi:10.5935/abc.20170158.
